Sherlock Bütçe Sapma; bütçe planı ile gerçekleşen giderleri gider merkezi bazında karşılaştıran, dönem sonu projeksiyonunu hesaplayan, olağan dışı gider kalemlerini kural tabanlı olarak yakalayan ve bütçe hakkında doğal dille soru sorulabilen yapay zekâ destekli Workcube modülüdür. Bütçe kontrolü ay sonunu beklemeden, her an ve tek ekrandan yapılır.

Pek çok şirkette bütçe sapması, dönem sonunda muhasebeden alınan bir raporla fark edilir. Hangi gider merkezinin neden aştığını anlamak için ek dökümler istenir, kalemler tek tek incelenir; sapmanın asıl nedeni bulunduğunda dönem çoktan kapanmış olur.

Bu yazıda Bütçe Sapma ekranının nasıl kullanıldığını, sapma ve projeksiyonun nasıl hesaplandığını, anormal giderlerin nasıl tespit edildiğini ve Sherlock'un bu süreçteki rolünü bulacaksınız.

Bir Bakışta

Kısa cevap: Bütçe Sapma, seçilen bütçe ve tarih aralığı için her gider merkezinin planlanan ve gerçekleşen giderini, sapmasını ve dönem sonu projeksiyonunu gösterir.
Anormal gider tespiti: Mükerrer kayıt şüphesi, plana göre tek başına büyük kalemler ve merkezin olağan harcamasının çok üzerindeki kalemler otomatik işaretlenir.
Bütçeye Soru Sor: "Pazarlama neden bütçeyi aştı?" gibi sorulara, sistemdeki gerçek verilere dayanan yanıt alınır.
Yönetim Özeti: Analiz tek tıkla PDF yönetim özetine dönüştürülür.
Dil desteği: Analiz, kontrol önerileri ve soru-cevap yanıtları kullanıcının oturum dilinde üretilir.

Bütçe Sapma nedir ve hangi sorunu çözer?

Bütçe Sapma, "Hangi gider merkezi bütçeyi aşıyor, neden aşıyor ve dönem sonunda nereye varacak?" sorularını tek ekranda cevaplar. Kullanıcı bütçeyi, isterse gider merkezlerini ve tarih aralığını seçer; Sherlock plan ile gerçekleşeni karşılaştırır, sapmaları büyükten küçüğe sıralar ve değerlendirmesini hazırlar.

Bu sayede finans ekibi ve bölüm yöneticileri sapmayı oluştuğu anda görür, nedenini somut gider kalemleri üzerinden anlar ve dönem bitmeden müdahale eder. Bütçe, yıl başında hazırlanıp unutulan bir belge olmaktan çıkar, her gün takip edilen bir yönetim aracına dönüşür.

💡 İpucu: Birden fazla bütçe aynı anda seçilebilir. Yalnızca belirli departmanları incelemek için gider merkezi filtresini kullanın; boş bırakıldığında tüm gider merkezleri analiz edilir.

Bütçe Sapma ekranı hangi bölümlerden oluşur?

Ekran dört ana bölümden oluşur; her biri farklı bir soruya cevap verir.

Ekran Bölümleri

Kural: Rakamı sistem hesaplar, Sherlock bu veriyi derinlemesine analiz edip karar destekleyici içgörüye dönüştürür.

BÖLÜM 1

Bütçe Sapma Analizi

Gider merkezi bazında planlanan, gerçekleşen, sapma, sapma yüzdesi ve dönem sonu projeksiyonu.

BÖLÜM 2

Sherlock Değerlendirmesi

Genel özet, en kritik sapmanın açıklaması, dönem sonu projeksiyon değerlendirmesi ve önerilen aksiyonlar.

BÖLÜM 3

Anormal Gider Kalemleri

Kural tabanlı tarama ile işaretlenen kalemler, tespit nedeni ve her biri için kontrol önerisi.

BÖLÜM 4

Bütçeye Soru Sor

Analiz yapılan bütçe hakkında serbest metinle soru sorulan, ekranın yanında sabit duran sohbet alanı.

Tespit türü	Kural	Neden önemli?
Mükerrer şüphesi	Aynı gider merkezinde, aynı açıklama ve aynı tutarla 30 gün içinde birden fazla kayıt	Aynı faturanın iki kez işlenmesi veya mükerrer ödeme riskini yakalar
Plana göre büyük	Tek bir kalemin, merkezin dönem planının %35'ini veya daha fazlasını oluşturması	Yanlış merkeze kayıt veya bütçede öngörülmemiş büyük harcamaları ortaya çıkarır
Olağan dışı yüksek	Kalem tutarının, merkezin olağan kalem tutarlarının istatistiksel olarak çok üzerinde olması	Tek seferlik büyük harcamaları ve olası kayıt hatalarını görünür kılar

Bütçe Sapma'da hesaplamalar nasıl yapılır, Sherlock nasıl değerlendirir?

Plan ve gerçekleşen sistemden gelir. Planlanan tutarlar seçilen bütçelerin plan satırlarından, gerçekleşen tutarlar ise seçilen tarih aralığındaki gider kayıtlarından gider merkezi bazında toplanır. Sapma, gerçekleşen ile planlanan arasındaki farktır; sonuçlar en büyük sapmadan küçüğe sıralanır. Plan içinde kalan merkezler yeşil, plana göre %10'a kadar aşanlar sarı, %10'un üzerinde aşanlar kırmızı gösterilir.

Dönem sonu projeksiyonu. Seçilen tarih aralığının bugüne kadar geçen kısmındaki harcama hızı, aralığın tamamına doğrusal olarak taşınır. Böylece "bu hızla devam edersek dönem sonunda ne kadar harcamış olacağız?" sorusunun cevabı her merkez için ayrı ayrı görülür. Aralık sona ermişse projeksiyon gerçekleşen tutara eşittir.

Anormal gider tespiti tamamen kural tabanlıdır. Seçilen aralıktaki gider kalemleri yukarıdaki üç kurala göre taranır. Olağan dışı yüksek tespitinde merkezin yeterli sayıda kaydı varsa medyan ve medyan mutlak sapmaya dayalı sağlam (robust) bir istatistik, az kaydı varsa medyanın katı kullanılır. İşaretlenen kalemler önem skoruna göre sıralanır ve en önemli 15 kalem gösterilir.

Sherlock kanıta dayanır. Sherlock, hesaplanmış sapma tablosunu ve en çok sapan merkezin en büyük gider kalemlerini alır; genel durumu özetler, en kritik sapmayı bu somut kalemlere dayanarak açıklar, dönem sonu projeksiyonunu değerlendirir ve 3-5 aksiyon önerir. Anormal kalemler için ise her kaleme neyin doğrulanması gerektiğini anlatan bir kontrol önerisi yazar; yeni tespit yapmaz, rakam üretmez.

⚠️ Dikkat: Anormal olarak işaretlenen bir kalem kesin hata ya da usulsüzlük anlamına gelmez; tespit kesindir, yorum ise kontrol önerisidir. Kalemin incelenmesi ve nihai kararın verilmesi her zaman ilgili ekibin sorumluluğundadır.

Bütçeye Soru Sor ve Yönetim Özeti

Bütçeye Soru Sor. Analiz çalıştırıldıktan sonra ekranın yanındaki alana doğal dille soru yazılabilir: "Pazarlama neden bütçeyi aştı?", "Dönem sonunda hangi merkezler bütçeyi aşacak?", "Grafikteki turuncu çubuk neyi gösteriyor?" gibi. Sherlock soruyu yanıtlamadan önce aynı filtrelerle veriyi sunucuda yeniden hesaplar ve her gider merkezinin en büyük gider kalemlerini de inceler. Yanıt verirken rakamları değiştirmez, veride olmayan bilgiyi uydurmaz; veride karşılığı olmayan bir şey sorulursa bunu açıkça belirtir. Soru metnine yazılan talimatlar uygulanmaz, soru yalnızca yanıtlanacak bir soru olarak ele alınır.

Yönetim Özeti (PDF). Ekrandaki analiz tek tıkla PDF formatında bir yönetim özetine dönüştürülür. Özet; bütçe adı, dönem, gider merkezi bazında sapma tablosu, genel değerlendirme, en kritik sapma, dönem sonu projeksiyon değerlendirmesi ve önerilen aksiyonları içerir. PDF'teki rakamlar, ekrandaki raporla aynı hesaplamadan üretilir.

Workcube içinde derinleşme. Bütçe detayına, gider merkezinin bütçe raporuna ve anormal kalemin gider fişine ekrandan tek tıkla gidilir; bulgu doğrudan kaynak kayıt üzerinde incelenir.

Bütçe Sapma hakkında sık sorulan sorular

Plan ve gerçekleşen tutarlar nereden geliyor?
Planlanan tutarlar seçilen bütçelerin plan satırlarından, gerçekleşen tutarlar ise seçilen tarih aralığındaki gider kayıtlarından, gider merkezi bazında Workcube'dan anlık okunur.

Dönem sonu projeksiyonu nasıl hesaplanıyor?
Seçilen tarih aralığında bugüne kadarki harcama hızı, aralığın tamamına doğrusal olarak taşınır. Aralık bitmişse projeksiyon gerçekleşen tutara eşittir.

Anormal giderler nasıl tespit ediliyor?
Tespit tamamen kural tabanlıdır ve sistem tarafından yapılır. Sherlock işaretlenen kalemler için kontrol önerisi ve genel değerlendirme yazar.

Bütçeye sorduğum soruya verilen yanıt güvenilir mi?
Yanıt, aynı filtrelerle sunucuda yeniden hesaplanan gerçek veriye dayanır. Sherlock rakamları değiştirmez ve veride olmayan bilgiyi uydurmaz; bilgi veride yoksa bunu belirtir.

Analiz farklı dillerde çalışır mı?
Evet. Değerlendirme, kontrol önerileri, soru-cevap yanıtları ve yönetim özetindeki Sherlock değerlendirmeleri kullanıcının oturum dilinde üretilir.

Özetle: Bütçeyi dönem sonunda değil, her gün yönetin

Bütçe Sapma, plan-gerçekleşen karşılaştırmasını, dönem sonu projeksiyonunu, anormal gider tespitini ve bütçeye soru sorma imkânını tek ekranda birleştirir. Sistem rakamları ve tespitleri güvenilir şekilde üretir, Sherlock bunları somut kalemlere dayanan açıklamalara ve aksiyon önerilerine dönüştürür. Sapmalar oluştuğu anda görülür ve nedenleriyle birlikte anlaşılır; bu da harcama disiplinini güçlendirerek şirketin kaynaklarını büyümeye yönlendirmesine doğrudan katkı sağlar.

Son güncelleme: Ekim 2026

Geri Bildirim

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Geri Bildirimizi Lütfen Yazınız!

Ad*

Soyad*

E-posta *