Karbon Ayak İzi, CBAM ve Emisyon Hesabı: Temel Kavramlar
Bu doküman, karbon ayak izi ve CBAM raporlama süreçlerinde sık kullanılan temel kavramları açıklamak için hazırlanmıştır.
Amaç, teknik detaylara boğmadan şu sorulara yanıt vermektir:
- Sera gazı nedir?
- Bir yakıt yanınca neden gaz ortaya çıkar?
- Karbondioksit nasıl oluşur?
- Yakıt, elektrik ve hammadde emisyonu nasıl örneklenir?
- Karbon ayak izi nedir?
- Direkt ve endirekt emisyon ne anlama gelir?
- Ürün karbon değeri nasıl düşünülmelidir?
- Tedarikçi beyanı ve kanıt dokümanı ne işe yarar?
- CBAM neden önemlidir?
- CBAM dışında karbon takibi neden yapılır?
- Üretici, tedarikçi, ihracatçı ve ithalatçı bu süreçte hangi verilerle ilgilenir?
- Workcube ve CarbonSuite bu verileri hangi noktada kullanır?
Bu sayfa mevzuat danışmanlığı yerine temel kavramları anlatır. Resmi beyan ve mevzuat yorumları için ilgili uzmanlardan destek alınmalıdır.
Başlamadan önce: sera etkisi ve yanma mantığı
Karbon ayak izi konusu genellikle “emisyon”, “sera gazı”, “CO2e” gibi ifadelerle anlatılır. Bu kavramların anlaşılması için önce şu ilişkiyi kurmak gerekir:
Yakıt, hammadde ve enerji tüketimi neden karbon hesabına dönüşür?
Sera etkisi nedir?
Güneş ışığı Dünya’ya ulaşır ve yeryüzünü ısıtır. Isınan yeryüzü bu enerjinin bir kısmını tekrar uzaya doğru ısı olarak yayar.
Atmosferdeki bazı gazlar bu ısının bir bölümünü tutar. Buna sera etkisi denir.
Sera etkisi tamamen kötü bir şey değildir; Dünya’nın yaşanabilir sıcaklıkta kalmasına yardımcı olur. Sorun, insan faaliyetleriyle sera gazlarının artması ve atmosferin daha fazla ısı tutmasıdır.
Bu nedenle karbon raporlarında sadece “ne kadar yakıt yakıldı” sorusu değil, “bu faaliyet atmosfere ne kadar sera gazı etkisi bıraktı” sorusu önemlidir.
Yanma nedir?
Yanma, bir maddenin oksijenle kimyasal tepkimeye girmesidir. Bu tepkime sırasında enerji açığa çıkar. Biz bu enerjiyi ısı, ışık veya hareket olarak kullanırız.
Basit düşünelim:
- Doğalgaz yakılırsa ısı elde edilir.
- Kömür yakılırsa ısı elde edilir.
- Benzin veya dizel yakılırsa motor hareket üretir.
Fakat yanma sırasında yakıt kaybolmaz. Yakıtın içindeki atomlar oksijenle birleşerek yeni maddelere dönüşür.
İşte bacadan veya egzozdan çıkan gazlar bu yeni maddelerin bir bölümüdür.
Bir şey yanınca neden CO2 oluşur?
Birçok yakıt karbon içerir. Örneğin kömür büyük ölçüde karbondan oluşur. Doğalgazın ana bileşeni olan metan da karbon ve hidrojenden oluşur.
Yanma sırasında yakıttaki karbon, havadaki oksijenle birleşirse karbondioksit oluşur.
En basit gösterim:
C + O2 -> CO2
Yani:
- C: karbon
- O2: oksijen
- CO2: karbondioksit
Bu denklem şunu anlatır: karbon ve oksijen birleşir, karbondioksit gazı oluşur.
Doğalgaz için daha gerçekçi bir örnek metandır:
CH4 + 2O2 -> CO2 + 2H2O
Yani metan oksijenle yanınca karbondioksit ve su oluşur.
Buradaki su genellikle su buharı olarak ortaya çıkar. Karbondioksit ise atmosfere salınan sera gazlarından biridir.
1 kg yakıt neden 1 kg CO2 salımına yol açmaz?
Yakıt yanınca oluşan CO2 miktarı, yakıtın kendi ağırlığıyla aynı olmak zorunda değildir. Çoğu karbonlu yakıtta oluşan CO2 miktarı yakıtın ağırlığından daha yüksek çıkar. Bunun sebebi, CO2 molekülündeki oksijenin havadan gelmesidir.
Karbon için temel denklem:
C + O2 -> CO2
Atom ağırlıklarıyla düşünürsek:
- Karbon, C: 12
- Oksijen, O2: 32
- Karbondioksit, CO2: 44
Yani 12 kg karbon tam yanarsa 44 kg CO2 oluşur.
Bu nedenle 1 kg saf karbonun tam yanması yaklaşık olarak şu sonucu verir:
44 / 12 = 3,67 kg CO2
Yakıtlar saf karbon değildir. Örneğin dizel ve benzin karbon ile hidrojen karışımıdır; doğalgazın ana bileşeni çoğunlukla metandır. Bu nedenle her yakıtın CO2 karşılığı farklıdır.
Yaklaşık örnekler:
Yakıt | Basit açıklama | 1 kg yakıt yandığında yaklaşık CO2 |
|---|---|---|
Saf karbon | Tamamı karbon kabul edilir | 3,67 kg CO2 |
Dizel | Karbon oranı yüksek sıvı yakıt | 3,1 - 3,2 kg CO2 |
Benzin | Çoğunlukla hidrokarbon karışımı | 3,0 - 3,2 kg CO2 |
Metan | Doğalgazın ana bileşeni | 2,75 kg CO2 |
Bu değerler yakıtın gerçek bileşimine göre farklılaşır. İşletmelerde genellikle yakıt faturası, sayaç verisi veya tüketim kaydı alınır; ilgili yakıt için tanımlı emisyon faktörüyle çarpılır.
Dizel için basit mantık:
- 1 kg dizelin yaklaşık %86’sı karbon kabul edilirse
- Karbon miktarı:
1 x 0,86 = 0,86 kg C - CO2 karşılığı:
0,86 x 44 / 12 = 3,15 kg CO2
Bu yüzden “1 kg dizel yaktım, 1 kg CO2 salındı” gibi düşünülmez. Yakıttaki karbon, havadaki oksijenle birleştiği için oluşan CO2 miktarı yakıtın kendi ağırlığından fazla çıkar.
Benzin için sık kullanılan basit temsil oktandır:
2C8H18 + 25O2 -> 16CO2 + 18H2O
Bu denklem, benzin gibi hidrokarbonların yanınca CO2 ve su buharı oluşturduğunu gösterir. Benzin tek bir saf bileşik olmadığı için pratik hesaplarda yine emisyon faktörü kullanılır.
Yakıtın genel yanma formülü
Birçok yakıt hidrokarbon yapısındadır. Yani karbon ve hidrojen içerir.
Basitleştirilmiş genel denklem şu şekilde gösterilir:
CxHy + (x + y/4)O2 -> xCO2 + (y/2)H2O
Bu formülün anlatmak istediği şey şudur:
- Karbon içeren yakıtlar oksijenle yandığında CO2 oluşur.
- Hidrojen içeren yakıtlar oksijenle yandığında su veya su buharı oluşur.
- Yanma için oksijen gerekir.
- Ortaya çıkan gaz miktarı, yakıtın türüne ve miktarına bağlıdır.
Bu denklemlerin amacı, emisyon faktörlerinin neden kullanıldığını anlaşılır hale getirmektir.
Eksik yanma nedir?
Yanma her zaman ideal koşullarda gerçekleşmez. Oksijen yeterli değilse veya yanma verimli değilse karbondioksit yerine karbonmonoksit oluşur.
Basit gösterim:
2C + O2 -> 2CO
Karbonmonoksit, CO olarak ifade edilir. Daha sonra oksijenle tekrar tepkimeye girerse karbondioksite dönüşür:
2CO + O2 -> 2CO2
Gündelik hayattan düşünürsek, sobanın tütmesi veya motorun verimsiz çalışması eksik yanmaya benzer bir durumdur. Pratikte bacadan çıkan gazın içeriği yakıt türüne, yanma koşullarına, ekipmana ve proses verimine göre değişir. Bu nedenle işletmelerde hesaplar genellikle ölçüm verileri, tüketim kayıtları ve kabul edilmiş emisyon faktörleriyle yapılır.
Üretimde emisyon neden oluşur?
Bir üretim tesisinde emisyon sadece ürünün kendisinden kaynaklanmaz.
Örneğin bir metal ürün üretilirken:
- Hammadde daha önce başka tesislerde üretilir ve ürüne gömülü karbon etkisi taşır.
- Üretim hattı elektrik tüketir.
- Fırın, kazan veya kurutma hattı doğalgaz tüketir.
- Forklift, kamyon veya jeneratör yakıt kullanır.
- Ambalaj malzemeleri üretimden önce kendi karbon etkisini taşır.
Bu nedenle ürün karbon ayak izi hesaplanırken sadece “bu ürün kaç kilogram” sorusu yeterli değildir. Ürünün ortaya çıkması için kullanılan girdiler ve proses tüketimleri de dikkate alınır.
CarbonSuite bu noktada Workcube içindeki ürün, stok, üretim, tedarikçi beyanı ve emisyon verilerini bir araya getirerek hesap yapılmasını sağlar.
1. Karbon emisyonu nedir?
Karbon emisyonu, bir faaliyet sonucunda atmosfere salınan sera gazı etkisini ifade eder.
Günlük hayattan örnekler:
- Bir fabrikanın doğalgaz yakması
- Elektrik tüketimi
- Kamyonla ürün taşınması
- Çelik, alüminyum veya çimento üretimi
- Bir ürünün ambalajlanması
Bu faaliyetlerin tamamı farklı miktarlarda sera gazı etkisi oluşturur.
2. Sera gazı nedir?
Sera gazları, atmosferde ısıyı tutarak iklim değişikliğine etki eden gazlardır.
En bilinen sera gazı karbondioksittir. Ancak tek sera gazı CO2 değildir.
Örnek sera gazları:
- Karbondioksit, CO2
- Metan, CH4
- Diazot monoksit, N2O
- Florlu gazlar
Bu gazların iklim üzerindeki etkisi aynı değildir. Örneğin metanın etkisi CO2’ye göre farklıdır. Bu nedenle hepsini ortak bir ölçüye çevirmek gerekir.
3. CO2e nedir?
CO2e, “karbondioksit eşdeğeri” anlamına gelir.
Farklı sera gazlarının iklim etkisini ortak bir ölçü birimiyle ifade etmek için kullanılır.
Basitçe:
- CO2 zaten CO2e olarak ifade edilir.
- Metan veya diğer sera gazları, iklim etkilerine göre CO2 eşdeğerine çevrilir.
- Böylece farklı gazların toplam etkisi tek bir değer olarak raporlanır.
Örnek:
Bir faaliyetin sonucu yalnızca CO2 değildir. Hesaba metan ve diğer sera gazları da girer. Bu gazların tamamı CO2e’ye çevrildiğinde toplam iklim etkisi daha anlaşılır hale gelir.
4. tCO2e nedir?
tCO2e, “ton karbondioksit eşdeğeri” anlamına gelir.
Karbon raporlarında büyük miktarlar genellikle ton cinsinden ifade edilir.
Örnek:
- 0,42 tCO2e
- 12,5 tCO2e
- 183,804 tCO2e
Bu değerler, ilgili faaliyet veya ürün için hesaplanan toplam sera gazı etkisini gösterir.
5. Karbon ayak izi nedir?
Karbon ayak izi, bir kişi, şirket, ürün, hizmet veya faaliyetin neden olduğu toplam sera gazı etkisidir.
Karbon ayak izi farklı seviyelerde hesaplanır:
- Şirket karbon ayak izi
- Ürün karbon ayak izi
- Proje karbon ayak izi
- Faaliyet karbon ayak izi
- Sevkiyat veya lojistik karbon ayak izi
Örnek:
Bir şirketin bir yıl boyunca tükettiği elektrik, doğalgaz, yakıt, üretim girdileri ve lojistik faaliyetleri toplanarak şirket karbon ayak izi hesaplanır.
Bir ürünün hammaddeden üretime kadar neden olduğu emisyonlar hesaplanırsa ürün karbon ayak izi bulunur.
6. Ürün karbon ayak izi nedir?
Ürün karbon ayak izi, bir ürünün belirli bir miktarı için hesaplanan sera gazı etkisidir.
Metal sektörü üzerinden düşünelim.
Bir galvanizli çelik sac üretmek için şu girdiler kullanılır:
- Sıcak rulo çelik
- Çinko
- Elektrik
- Doğalgaz
- Ambalaj malzemesi
- İşçilik ve proses kaynaklı tüketimler
Bu girdilerin her biri bir emisyon etkisi oluşturur. Bu etkiler toplandığında üretilen ürünün karbon ayak izi hesaplanır.
Ürün karbon değeri genellikle ürünün kütlesine göre ifade edilir.
Örnek:
2,4 tCO2e/t
Bu ifade, ilgili ürünün 1 tonu için 2,4 ton CO2 eşdeğeri emisyon oluştuğunu anlatır.
7. Direkt emisyon nedir?
Direkt emisyon, firmanın kendi faaliyetleri sırasında doğrudan ortaya çıkan emisyonları ifade eder.
Basit örnek:
Bir üretim tesisinde doğalgaz yakılıyorsa, yanma sonucunda oluşan emisyon direkt emisyon olarak takip edilir.
Diğer örnekler:
- Fabrika kazanında doğalgaz yakılması
- Şirket araçlarında yakıt kullanımı
- Üretim prosesinde doğrudan gaz salımı
Direkt emisyon, genellikle firmanın kontrol ettiği kaynaklardan doğar.
8. Endirekt emisyon nedir?
Endirekt emisyon, firmanın faaliyetleriyle ilişkili olan ancak doğrudan kendi tesisinde ortaya çıkmayan emisyonları ifade eder.
En anlaşılır örnek elektriktir.
Firma elektrik tüketir; elektrik üretimi başka bir santralde yapılır. Emisyon fiziksel olarak firmanın tesisinde oluşmaz, ancak firmanın elektrik tüketimi nedeniyle oluşur.
Bu nedenle elektrik tüketimi çoğu durumda endirekt emisyon olarak ele alınır.
Diğer örnekler:
- Satın alınan elektrik
- Satın alınan buhar veya ısı
- Bazı tedarik zinciri faaliyetleri
- Dış kaynaklı lojistik hizmetleri
9. Direkt ve endirekt emisyon farkı neden önemlidir?
Karbon raporlarında emisyonun kaynağını doğru ayırmak gerekir.
Örneğin:
- Doğalgaz üretim tesisinde yakılıyorsa direkt emisyon sınıfındadır.
- Elektrik satın alınıyorsa endirekt emisyon sınıfındadır.
Bu ayrım, raporlama formatlarında, CBAM hazırlığında ve ürün karbon hesabında farklı alanlarda gösterilir.
CarbonSuite ekranlarında bu nedenle direkt ve endirekt karbon değerleri ayrı takip edilir.
10. Emisyon faktörü nedir?
Emisyon faktörü, bir faaliyet miktarının ne kadar emisyon oluşturduğunu gösteren katsayıdır.
Basit formül:
Aktivite miktarı x Emisyon faktörü = Emisyon
Örnek:
Bir elektrik emisyon faktörü şöyle olsun:
1 MWh elektrik = 0,42 tCO2e
Firma 18 MWh elektrik tüketirse:
18 x 0,42 = 7,56 tCO2e
Bu durumda elektrik tüketiminden 7,56 tCO2e endirekt emisyon oluşur.
Emisyon faktörü nereden gelir?
Emisyon faktörü, faaliyet türüne göre farklı kaynaklardan gelir.
Yakıt tüketiminde faktör, yakıtın kimyasal içeriği ve yanma hesabıyla ilişkilidir.
Örnek:
- Dizel tüketimi litre veya kg olarak izlenir.
- İlgili dizel faktörü tanımlanır.
- Tüketim miktarı bu faktörle çarpılarak emisyon hesaplanır.
Elektrikte durum biraz farklıdır. Elektrik fabrikanın içinde yanmaz; elektrik başka bir santralde veya şebeke karışımında üretilir. Bu nedenle elektrik emisyonu, elektrik tedarikçisinin veya ilgili şebekenin emisyon faktörüne göre hesaplanır.
Örnek:
- Aynı üretim hattı 10 MWh elektrik tüketsin.
- Bir tedarikçide elektrik faktörü 0,42 tCO2e/MWh olsun.
- Başka bir tedarikçide yenilenebilir kaynak ağırlığı yüksek olduğu için faktör 0,10 tCO2e/MWh olsun.
İlk durumda:
10 x 0,42 = 4,20 tCO2e
İkinci durumda:
10 x 0,10 = 1,00 tCO2e
Tüketim aynı olsa bile emisyon farklı çıkar. Çünkü elektriğin nasıl üretildiği değişmiştir.
Hammadde tarafında faktör çoğu zaman tedarikçi beyanından, üretici veri paketinden veya kabul edilmiş veri kaynaklarından gelir.
Örnek:
- Sıcak haddelenmiş çelik: 1,82 tCO2e/t
- Çinko: 2,50 tCO2e/t
- Ambalaj malzemesi: 0,60 tCO2e/t
Bu yüzden CarbonSuite’te emisyon faktörü yalnızca “sayı girilen bir ekran” değildir. Yakıt, elektrik, hammadde ve proses tüketimlerinin karbon hesabına dönüştüğü yerdir.
11. Aktivite verisi nedir?
Aktivite verisi, emisyon hesabında kullanılan faaliyet miktarıdır.
Örnek aktivite verileri:
- 18 MWh elektrik tüketimi
- 12 MWh doğalgaz tüketimi
- 95 ton sıcak rulo çelik kullanımı
- 3,2 ton çinko kullanımı
- 1.200 litre dizel tüketimi
- 850 km taşıma mesafesi
Aktivite verisi olmadan emisyon hesabı yapılamaz. Çünkü önce ne kadar tüketim veya faaliyet olduğunu bilmek gerekir.
12. Basit emisyon hesabı nasıl yapılır?
En temel hesap şu şekildedir:
Aktivite miktarı x Emisyon faktörü = Emisyon
Örnek 1: Elektrik
- Aktivite miktarı: 18 MWh
- Emisyon faktörü: 0,42 tCO2e/MWh
- Hesap: 18 x 0,42
- Sonuç: 7,56 tCO2e
Örnek 2: Doğalgaz
- Aktivite miktarı: 12 MWh
- Emisyon faktörü: 0,202 tCO2e/MWh
- Hesap: 12 x 0,202
- Sonuç: 2,424 tCO2e
Örnek 3: Hammadde
- Aktivite miktarı: 95 ton sıcak rulo çelik
- Emisyon faktörü: 1,82 tCO2e/t
- Hesap: 95 x 1,82
- Sonuç: 172,9 tCO2e
Bu örneklerde her faaliyet kendi faktörüyle çarpılır ve çıkan sonuçlar toplanır.
13. Net kütle neden önemlidir?
Ürün karbon değerleri çoğu zaman kütleye göre hesaplanır.
Örneğin:
tCO2e/t
Bu ifade, ürünün 1 tonu başına düşen emisyonu gösterir.
Bu nedenle ürünün net kütlesi bilinmelidir.
Örnek:
- 85 ton galvanizli sac üretildi.
- 6.000 adet braket üretildi.
- 1 adet braket 1,25 kg ise 6.000 adet braket 7,5 ton eder.
Toplam çıktı kütlesi:
85 + 7,5 = 92,5 ton
Bu bilgi, toplam emisyonun ürünlere dağıtılabilmesi için gereklidir.
14. Ürün bazlı karbon hesabı nasıl düşünülür?
Bir üretimde toplam emisyon hesaplandıktan sonra, bu emisyonun üretilen ürünlere dağıtılması gerekir.
Basit örnek:
- Toplam emisyon: 100 tCO2e
- Üretilen ürün: 50 ton
Ürün karbon değeri:
100 / 50 = 2 tCO2e/t
Bu durumda ürünün 1 tonu için 2 tCO2e emisyon oluşmuştur.
15. Çok çıktılı üretimde ne olur?
Bazen tek bir üretim sonucunda birden fazla ürün çıkar.
Örnek:
- 85 ton galvanizli sac
- 7,5 ton braket
Toplam çıktı:
92,5 ton
Toplam emisyon:
223,464 tCO2e
Toplam emisyon, çıktıların kütlesine göre dağıtılır.
Galvanizli sacın payı:
85 / 92,5
Braketin payı:
7,5 / 92,5
Bu yöntemle aynı üretimde oluşan toplam emisyon, çıkan ürünlere kütle oranına göre paylaştırılır.
16. Tedarikçi beyanı nedir?
Tedarikçi beyanı, bir tedarikçinin sattığı ürün için karbon bilgisini müşterisine bildirmesidir.
Bir tedarikçi beyanında şu bilgiler yer alır:
- Tedarikçi adı
- Ürün kodu
- Ürün adı
- Ürün karbon değeri
- Direkt emisyon
- Endirekt emisyon
- Menşe ülkesi
- CN/GTIP bilgisi
- Geçerlilik dönemi
- Kanıt dokümanı
Tedarikçi beyanı özellikle al-sat yapan firmalar için önemlidir. Firma ürünü kendisi üretmese bile müşterisi ürün karbon bilgisini ister.
Örnek tedarikçi beyanı:
Alan | Örnek değer |
|---|---|
Tedarikçi | Marmara Çelik |
Beyan No | MCS-CBAM-DECL-2026-Q2 |
Ürün | S235JR Sıcak Haddelenmiş Çelik Levha 3 mm |
Ürün Kodu | MCS-HRP-S235JR-3MM |
CN/GTIP | 72085299 |
Menşe | TR |
Dönem | 2026 Q2 |
Direkt Emisyon | 1,52 tCO2e/t |
Endirekt Emisyon | 0,30 tCO2e/t |
Toplam Emisyon | 1,82 tCO2e/t |
Bu beyan, ürünü satın alan firmanın kendi müşterisine veya CBAM raporu hazırlayan tarafa karbon bilgisini aktarabilmesini sağlar.
17. Kanıt dokümanı nedir?
Kanıt dokümanı, karbon değerinin dayandığı bilgiyi destekleyen belgedir.
Örnek kanıt dokümanları:
- Tedarikçi beyanı
- Üretici veri paketi
- Enerji faturası
- Doğalgaz faturası
- Ürün teknik föyü
- Laboratuvar raporu
- Fatura
- İrsaliye
- Sertifika
Kanıt dokümanı, karbon bilgisini denetime ve açıklamaya hazır hale getirir.
Örnek:
Bir tedarikçi “S235JR sıcak haddelenmiş çelik levha için toplam karbon değeri 1,82 tCO2e/t” beyan etmiş olsun.
Bu değeri açıklamak için şu dokümanlar kullanılır:
- Tedarikçinin karbon beyan PDF’i
- Ürüne ait teknik föy
- Satın alma faturası
- İrsaliye
- Varsa bağımsız doğrulama veya laboratuvar raporu
Elektrik tüketimi için başka bir örnek:
- Elektrik faturası
- Elektrik tedarikçisinin dönemsel emisyon faktörü yazısı
- Sayaç tüketim raporu
Kanıt dokümanı, kullanıcının “bu karbon değeri nereden geldi?” sorusuna cevap verebilmesini sağlar.
18. CBAM dışında karbon takibi neden yapılır?
Karbon takibi yalnızca CBAM yükümlülüğü için yapılmaz.
Bir firma AB’ye ihracat yapmasa bile karbon ayak izini takip eder. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Enerji tüketimini ve verimsiz prosesleri görmek
- Ürün bazında karbon yoğunluğunu izlemek
- Daha düşük karbonlu hammadde veya tedarikçi seçmek
- Müşterilerden gelen sürdürülebilirlik taleplerine cevap vermek
- Kurumsal sürdürülebilirlik raporu hazırlamak
- Karbon azaltım hedefleri koymak
- Karbon nötr veya net sıfır hedeflerine hazırlanmak
Bu açıdan CarbonSuite yalnızca “CBAM raporu hazırlama” aracı olarak düşünülmemelidir. Ürün, üretim, tedarik ve enerji verilerinin karbon etkisini izlemek için de kullanılır.
19. Karbon nötr, net sıfır ve zero carbon nedir?
Karbon takibinde birbirine benzeyen ama aynı anlama gelmeyen bazı ifadeler kullanılır.
Karbon azaltımı
Karbon azaltımı, mevcut emisyonları düşürmeye yönelik çalışmadır.
Örnek:
- Daha verimli makine kullanmak
- Daha az enerji tüketen üretim hattı kurmak
- Yenilenebilir elektrik tedarik etmek
- Daha düşük karbon değerine sahip hammadde kullanmak
- Fire oranını azaltmak
Karbon yönetiminde önce emisyonun nereden geldiği görülür, sonra azaltım fırsatları değerlendirilir.
Karbon nötr
Karbon nötr, oluşan emisyonların azaltılması ve kalan emisyonların dengeleme yöntemleriyle sıfıra eşitlenmesi iddiasıdır.
Basit örnek:
- Firma 1.000 tCO2e emisyon oluşturdu.
- Verimlilik çalışmalarıyla bunu 700 tCO2e’ye düşürdü.
- Kalan 700 tCO2e için güvenilir karbon dengeleme mekanizmaları kullandı.
Bu durumda firma belirli kapsam ve dönem için karbon nötr olduğunu iddia eder. Bu tür iddialar dikkatli belgelenmeli ve gerekirse uzman doğrulamasından geçirilmelidir.
Net sıfır
Net sıfır, genellikle daha uzun vadeli ve daha güçlü bir azaltım hedefidir.
Amaç, mümkün olan emisyonları ciddi şekilde azaltmak; yalnızca kaçınılmaz kalan emisyonları dengelemektir.
Bu yüzden net sıfır, sadece “emisyonu hesapla ve dengele” yaklaşımından daha geniştir. Üretim, enerji, tedarik zinciri ve ürün tasarımında kalıcı dönüşüm gerektirir.
Zero carbon
Zero carbon ifadesi farklı bağlamlarda kullanılır.
Bazen bir ürünün kullanım sırasında doğrudan karbon emisyonu oluşturmadığını anlatır. Bazen de elektrik gibi bir girdinin yenilenebilir kaynaktan geldiğini vurgulamak için kullanılır.
Bu ifade pazarlama dilinde farklı şekillerde kullanılabildiği için, hangi kapsam için söylendiği açık olmalıdır.
Örneğin:
- Bir elektrik tedariki yenilenebilir kaynak sertifikasına dayanır.
- Bir ürün kullanım sırasında doğrudan emisyon oluşturmaz.
- Fakat ürünün üretim aşamasında hammadde, enerji veya lojistik kaynaklı emisyonlar yine bulunur.
Bu nedenle CarbonSuite’te temel yaklaşım önce ölçmek, sonra kaynağını göstermek, ardından azaltım veya raporlama kararlarını bu veriye göre almaktır.
20. CBAM nedir?
CBAM, Avrupa Birliği’nin karbon yoğun ürünlerin ithalatında gömülü karbon emisyonlarını takip etmeye yönelik düzenleme alanıdır.
CBAM kapsamında, AB’ye ithal edilen belirli ürünler için emisyon bilgilerinin raporlanması gerekir.
CBAM özellikle aşağıdaki sektörleri ilgilendirir:
- Demir-çelik
- Alüminyum
- Çimento
- Gübre
- Elektrik
- Hidrojen
Kapsam ve yükümlülükler için resmi mevzuat ve uzman görüşü ayrıca takip edilmelidir.
21. CBAM kimleri ilgilendirir?
CBAM sadece AB ithalatçısını ilgilendirmez. Tedarik zincirindeki birçok firma bu süreçten etkilenir.
AB ithalatçısı veya declarant
CBAM kapsamındaki ürünleri AB’ye ithal eden taraf raporlama yükümlülüğü taşır.
Bu taraf ürünün karbon bilgisini, menşe bilgisini ve net miktarını tedarikçiden ister.
İhracatçı
AB müşterisine ürün satan ihracatçıdan, CBAM için gerekli ürün bilgilerini sağlaması istenir.
Üretici
Ürünü üreten firma, ürünün karbon değerini hesaplayan ana kaynaktır.
Üretici; hammadde, enerji, proses ve üretim sonucu verilerini kullanarak ürün bazlı karbon hesabı yapar.
Ara tedarikçi
Ara tedarikçi ürünü üretmese de üreticiden aldığı karbon bilgisini müşterisine aktarır.
22. CBAM için hangi bilgiler gerekir?
CBAM rapor hazırlığında ürün ve ithalat satırı için bazı bilgiler kritik önemdedir.
Örnek bilgiler:
- Ürün kodu
- Ürün adı
- CN/GTIP
- Menşe ülkesi
- Net miktar
- Birim
- Direkt emisyon
- Endirekt emisyon
- Tedarikçi veya üretici bilgisi
- İthalat referansı
- Kanıt dokümanları
Bu bilgiler eksikse rapor hazırlığında ilgili satır tamamlanmamış görünür.
23. CN/GTIP nedir?
CN/GTIP, ürünlerin gümrük ve dış ticaret süreçlerinde sınıflandırılması için kullanılan ürün kodudur.
CBAM raporlarında ürünün hangi ürün grubuna girdiğini anlamak için CN/GTIP bilgisi önemlidir.
Örnek:
Bir çelik sac ürünü ile bir bağlantı parçası çoğu durumda farklı GTIP kodlarıyla izlenir. Bu kodlar raporlama ve kontrol süreçlerinde kullanılır.
24. Menşe nedir?
Menşe, ürünün köken ülkesini ifade eder.
CBAM ve dış ticaret süreçlerinde ürünün hangi ülkeden geldiği önemlidir.
Örnek:
- Menşe: TR
- Menşe: DE
- Menşe: CN
Menşe bilgisi eksikse CBAM rapor satırı tamamlanmış kabul edilmez.
25. Net miktar nedir?
Net miktar, ürünün raporlamaya konu olan gerçek miktarını ifade eder.
CBAM tarafında ürünün net kütlesi özellikle önemlidir.
Örnek:
- 35 ton galvanizli sac
- 80 ton sıcak haddelenmiş çelik levha
- 15 ton çelik bağlantı parçası
Net miktar ve birim doğru değilse emisyon hesabı da doğru yorumlanamaz.
26. Üretici veri paketi nedir?
Üretici veri paketi, üretici firmanın ürün karbon bilgilerini müşterisine aktarmak için hazırladığı veri setidir.
Bu paket şu bilgileri içerir:
- Ürün bilgileri
- CN/GTIP
- Menşe
- Net miktar
- Direkt emisyon
- Endirekt emisyon
- Toplam emisyon
- Hesap kaynağı
- Kanıt dokümanları
Üretici veri paketi, ihracatçı veya CBAM declarant tarafından rapor hazırlığında kullanılır.
27. Basit uçtan uca örnek
Bir metal üreticisi galvanizli sac ve braket üretmiş olsun.
Üretim girdileri:
Girdi | Miktar | Karbon değeri |
|---|---|---|
Sıcak rulo çelik | 95 ton | 1,82 tCO2e/t |
Çinko | 3,2 ton | 2,50 tCO2e/t |
Elektrik | 18 MWh | 0,42 tCO2e/MWh |
Doğalgaz | 12 MWh | 0,202 tCO2e/MWh |
Ambalaj | 0,8 ton | 0,60 tCO2e/t |
Üretim çıktıları:
Çıktı | Miktar | Net kütle |
|---|---|---|
Galvanizli sac | 85 ton | 85 ton |
Braket | 6.000 adet | 7,5 ton |
Toplam çıktı kütlesi:
92,5 ton
Toplam emisyon hesaplandıktan sonra bu emisyon 92,5 ton çıktıya dağıtılır. Böylece her ürün için ton başına karbon değeri bulunur.
Bu değer daha sonra:
- Ürün karbon profilinde görüntülenir.
- Müşteriye beyan edilir.
- Üretici veri paketine eklenir.
- CBAM rapor hazırlığında kullanılır.
28. Workcube ve CarbonSuite bu sürecin neresinde?
Workcube, işletmenin operasyonel hafızasını tek platformda birleştiren dijital iş yönetimi altyapısıdır. Ürün, stok, satın alma, satış, üretim, fatura, irsaliye, proje ve doküman kayıtları Workcube üzerinde birlikte çalışır.
Bu bütünleşik yapı sayesinde karbon yönetimi ayrı dosyalarda yürüyen kopuk bir rapor işi olmaktan çıkar; günlük operasyonun içinden beslenen izlenebilir bir yönetim sürecine dönüşür.
Workcube’ün güçlü yanı, veriyi yalnızca kaydetmesi değil, farklı iş süreçleri arasında ilişkilendirmesidir. Bir ürünün nereden alındığı, hangi üretim sonucunda ortaya çıktığı, hangi müşteriye satıldığı, hangi belgeyle desteklendiği ve hangi dönem raporuna girdiği aynı veri omurgası üzerinde takip edilir.
CarbonSuite bu omurganın üzerine karbon ve CBAM yönetimi katmanını ekleyen Workcube AddOn’udur. Böylece ürün karbon değerleri, tedarikçi beyanları, emisyon faktörleri, üretim hesapları, kanıt dokümanları ve CBAM rapor hazırlığı Workcube’ün gerçek operasyon verileriyle birlikte yönetilir.
CarbonSuite ile Workcube içinde şu süreçler uçtan uca desteklenir:
- Ürün karbon değerlerini takip etmek
- Üretim sonucundan karbon hesabı yapmak
- Tedarikçi beyanlarını yönetmek
- Emisyon faktörlerini ve aktivite verilerini kaydetmek
- Kanıt dokümanlarını takip etmek
- CBAM raporu için eksik verileri kontrol etmek
- XML/export hazırlığı yapmak
- Karbon verisini müşteri beyanı, üretici veri paketi ve CBAM raporu için kullanmak
Bu yaklaşım firmaya karbon yönetiminde hız, izlenebilirlik, veri bütünlüğü ve güvenilir raporlama sağlar. Workcube üzerinde tutulan operasyonel veri değer kazanır; CarbonSuite bu veriyi karbon ve CBAM kararlarına dönüştürür.
CarbonSuite kullanım senaryoları
Temel kavramları okuduktan sonra rolünüze uygun kullanım akışını aşağıdaki senaryo wikilerinden takip edebilirsiniz.
- CarbonSuite genel bakış
- Üretici firma senaryosu
- Tedarikçi ve ihracatçı senaryosu
- CBAM declarant senaryosu
Kaynaklar ve resmi bilgi notları
Bu sayfadaki kavramlar temel kullanıcı anlatımı için sadeleştirilmiştir. CBAM kapsamı ve yükümlülükleri için Avrupa Komisyonu’nun resmi CBAM sayfaları; kurumsal emisyon sınıflandırmaları için GHG Protocol; farklı sera gazlarının CO2e’ye çevrilmesi için IPCC/GWP kaynakları ayrıca izlenmelidir.
?
CarbonSuite Emisyon Faktörleri ve Referans Karbon Değerleri
Emisyon faktörlerinin filtrelenmesi, kaynak açıklamalarının okunması ve sistem ürünleriyle eşleştirilmesi anlatılır.
CarbonSuite: CBAM ve Ürün Karbon Ayak İzi Yönetimi
CarbonSuite ile ürün karbon ayak izi, tedarikçi beyanı, üretim hesabı, üretici veri paketi ve CBAM hazırlığının güncel uçtan uca işleyişi.
Shall we talk about Workcube?
Call duration has expired.